در مورد بیماریهایی که میتوانند موجب ازکارافتادگی در تأمین اجتماعی شوند، مطالب مختلفی منتشر شده است. بیشتر مباحث مطرحشده مربوط به نحوه محاسبه درصد ازکارافتادگی و شرایط دریافت مستمری ازکارافتادگی است؛ اما یکی از سؤالات مهم بیمهشدگان این است که چه بیماریهایی ممکن است به ازکارافتادگی منجر شوند؟
در این مطلب، مهمترین بیماریها و مشکلات جسمی و روانی که ممکن است در بررسیهای پزشکی تأمین اجتماعی مورد توجه قرار گیرند را بررسی میکنیم.
البته باید توجه داشت که صرف ابتلا به یک بیماری بهتنهایی به معنای ازکارافتاده شدن فرد نیست. میزان ازکارافتادگی بر اساس شدت بیماری، عوارض و محدودیتهای ایجادشده، وضعیت فعلی فرد، مدارک و مستندات پزشکی و نظر کمیسیون پزشکی تأمین اجتماعی تعیین میشود.
نحوه بررسی ازکارافتادگی در کمیسیون پزشکی
بررسی بیماریها در کمیسیونهای پزشکی تأمین اجتماعی بر اساس تخصص پزشکی مربوط انجام میشود. به همین دلیل ممکن است فرد برای بررسی بیماریهای مختلف خود در کمیسیونهای تخصصی مانند ارتوپدی، جراحی مغز و اعصاب، نورولوژی، روانپزشکی، قلب و عروق، چشم، گوش و حلق و بینی، پوست، بیماریهای داخلی، خون، کلیه، سرطان و سایر تخصصها مورد معاینه قرار گیرد.
مطابق مقررات تأمین اجتماعی، در صورتی که میزان ازکارافتادگی کلی فرد به حد مقرر قانونی برسد، ممکن است شرایط استفاده از مزایای ازکارافتادگی کلی را داشته باشد. یکی از معیارهای مهم در این زمینه، رسیدن میزان ازکارافتادگی به ۶۶ درصد یا بیشتر است؛ البته احراز سایر شرایط قانونی نیز ضروری است.
نکته مهم دیگر این است که یک بیمهشده ممکن است همزمان به چند بیماری یا عارضه مبتلا باشد و هر یک از آنها در کمیسیون تخصصی مربوط بررسی شود. بنابراین ممکن است مجموع آثار چند بیماری در تعیین میزان نهایی ازکارافتادگی مؤثر باشد.
همچنین درصدهای تعیینشده برای بیماریهای مختلف لزوماً به صورت ساده و ریاضی با یکدیگر جمع نمیشوند. برای مثال، نمیتوان تصور کرد که دو بیماری با درصدهای ۱۰ و ۱۰ حتماً موجب ۲۰ درصد ازکارافتادگی میشوند. نحوه محاسبه میزان نهایی ازکارافتادگی تابع مقررات و ضوابط پزشکی و قانونی مربوط است.
بنابراین، فهرست زیر را باید به عنوان نمونهای از بیماریها و عوارضی که ممکن است در بررسی ازکارافتادگی مورد توجه قرار گیرند در نظر گرفت، نه اینکه ابتلا به هر یک از آنها بهطور خودکار موجب دریافت مستمری ازکارافتادگی شود.
۱- بیماریهای مغز و اعصاب
برخی بیماریها و عوارض عصبی که ممکن است در بررسی ازکارافتادگی مورد توجه قرار گیرند عبارتاند از:
مونوپلژی و مونوپارزی
فلج یا آسیب اعصاب محیطی
مشکلات مربوط به عصب فمورال و سیاتیک
پاراپارزی
همیپارزی
بیماری پارکینسون
بیماری آلزایمر و دمانس
پلینوروپاتی
تشنج و صرع
برخی تومورهای مغزی یا نخاعی
ضایعات و اختلالات عصبی شدید که موجب محدودیت عملکرد فرد شوند
شدت بیماری، میزان اختلال حرکتی یا عصبی و تأثیر آن بر توانایی انجام فعالیتهای روزمره و شغلی در تصمیم کمیسیون اهمیت زیادی دارد.
۲- بیماریها و عوارض جراحی مغز و اعصاب
برخی مشکلات ستون فقرات و سیستم عصبی که ممکن است موجب کاهش توانایی فرد شوند عبارتاند از:
دیسکهای شدید کمر
تنگی کانال نخاعی
تغییر شکل یا دفورمیتی ستون فقرات
بیثباتی ستون فقرات
کیفوز
شکستگیهای ستون فقرات
سندرم دم اسبی
هیدروسفالی
عوارض شدید ناشی از جراحیهای ستون فقرات و نخاع
البته وجود دیسک کمر یا تنگی کانال نخاعی بهتنهایی به معنای ازکارافتادگی نیست و شدت ضایعه و میزان محدودیت عملکردی اهمیت اساسی دارد.
۳- بیماریها و عوارض چشم
از جمله مشکلات بینایی که ممکن است در بررسی ازکارافتادگی مطرح شوند میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
کاهش شدید بینایی با درجات مختلف
بیماری RP یا رتینیت پیگمنتوزا
تخلیه یا فقدان یک یا هر دو چشم
گلوکوم یا آب سیاه
آتروفی عصب بینایی
آسیبهای شدید قرنیه
برخی بیماریهای شبکیه و عصب بینایی
اختلالات شدید و غیرقابل اصلاح بینایی
در بیماریهای چشم، میزان دقیق کاهش بینایی و وضعیت هر دو چشم در تعیین میزان ازکارافتادگی اهمیت زیادی دارد.
۴- بیماریهای قلب و عروق
برخی بیماریها و عوارض قلبی که ممکن است در کمیسیون پزشکی بررسی شوند عبارتاند از:
سکته قلبی
بیماریهای عروق کرونر
نارسایی قلبی
تعویض دریچههای قلب
اختلال عملکرد قلب
برخی انواع آریتمیهای قلبی
آمبولی و عوارض قلبی و عروقی
بیماریهای شدید دریچهای و عروقی
در این موارد نیز شدت بیماری، عملکرد قلب و میزان محدودیت ایجادشده برای فرد از عوامل مهم در تعیین درصد ازکارافتادگی است.
۵- بیماریها و عوارض ارتوپدی
بیماریها و صدمات ارتوپدی از موارد شایع در پروندههای ازکارافتادگی هستند. از جمله:
قطع انگشتان دست
قطع دست از نواحی مختلف
قطع پا از نواحی مختلف
آرتروز شدید
تعویض مفصل هیپ
محدودیت شدید حرکتی زانو
محدودیت حرکتی سایر مفاصل
شکستگیهای شدید لگن
انکیلوز یا خشکی مفصل
فیوژن یا جوشخوردگی استخوانها و مفاصل
بدشکلیها و آسیبهای شدید اندامها
در بیماریهای ارتوپدی، میزان محدودیت حرکتی و تأثیر آن بر عملکرد اندام اهمیت زیادی دارد.
۶- بیماریهای روماتولوژیک و سیستمیک
برخی بیماریهای روماتولوژیک و بیماریهای سیستمیک نیز در صورت شدت و ایجاد عوارض قابل توجه ممکن است موجب افزایش میزان ازکارافتادگی شوند، از جمله:
آرتریت روماتوئید
اسکلرودرمی
سندرم شوگرن
لوپوس
واسکولیتها
پسوریازیس شدید
بیماریها و سندرمهای التهابی و خودایمنی
در این بیماریها، صرف تشخیص بیماری ملاک نیست و عوارض ایجادشده و میزان اختلال عملکرد فرد اهمیت دارد.
۷- بیماریهای خونی
از جمله بیماریهای خونی که ممکن است در ارزیابی ازکارافتادگی مورد توجه قرار گیرند میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
هموفیلی
تالاسمی
کمخونیهای شدید
برخی اختلالات گلبولهای قرمز
برخی اختلالات گلبولهای سفید
بیماریهای مغز استخوان
پیوند مغز استخوان و عوارض ناشی از آن
برخی بیماریهای بدخیم خون
شدت بیماری و عوارض ناشی از آن در تعیین میزان ازکارافتادگی اهمیت دارد.
۸- بیماریهای کلیه و دستگاه ادراری
برخی بیماریها و عوارض کلیوی و ادراری که ممکن است در کمیسیون پزشکی مورد بررسی قرار گیرند عبارتاند از:
از بین رفتن یا کاهش شدید عملکرد پارانشیم کلیه
نارسایی کلیه
عوارض و مشکلات ناشی از دیالیز
برخی ناهنجاریهای شدید دستگاه ادراری
اکستروفی مثانه
بیاختیاری کامل و شدید ادرار
سایر بیماریهای شدید کلیوی و ادراری که موجب اختلال جدی در عملکرد فرد شوند
۹- بیماریهای عفونی
برخی بیماریهای عفونی شدید یا مزمن نیز در صورت ایجاد عوارض جدی میتوانند در ارزیابی پزشکی مطرح شوند، از جمله:
جذام
سل
عفونت HIV و ایدز
عفونتهای مزمن و شدید همراه با عوارض جدی
در این موارد نیز وضعیت فعلی بیمار و عوارض ایجادشده مورد توجه قرار میگیرد.
۱۰- بیماریهای داخلی و گوارشی
برخی بیماریهای داخلی و گوارشی که ممکن است در ارزیابی ازکارافتادگی مورد بررسی قرار گیرند عبارتاند از:
واریس مری
آشالازی
کولیت اولسراتیو شدید
بیماریهای شدید کبدی
بیماریهایی که منجر به نیاز به پیوند کبد شدهاند
عوارض ناشی از پیوند کبد
سیروز و نارسایی شدید کبدی
سایر بیماریهای شدید داخلی که موجب اختلال قابل توجه در عملکرد فرد شوند
۱۱- بیماریهای روانپزشکی و اعصاب و روان
برخی بیماریها و اختلالات روانپزشکی نیز ممکن است در صورت شدت کافی و ایجاد اختلال جدی در عملکرد فرد، موجب تعیین درصد ازکارافتادگی شوند، از جمله:
اختلال دوقطبی
افسردگی شدید و مقاوم، بهویژه در صورت وجود سوابق بستری و عوارض قابل توجه
اسکیزوفرنی
برخی اختلالات شدید شخصیت
اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)
اختلالات شدید شناختی
اوتیسم در موارد شدید
برخی اختلالات شدید دوران کودکی و رشدی
در بیماریهای اعصاب و روان، تشخیص بیماری بهتنهایی کافی نیست و شدت اختلال، سابقه درمان، بستری، پاسخ به درمان و میزان تأثیر بیماری بر توانایی فرد برای انجام امور روزمره و شغلی اهمیت دارد.
۱۲- بیماریها و عوارض گوش، حلق و بینی
از جمله مشکلاتی که ممکن است در این زمینه بررسی شوند:
کاهش شنوایی دوطرفه
ناشنوایی شدید یا عمیق
اختلالات شدید گفتاری
مشکلات شنوایی و گفتاری توأمان
سایر اختلالات شدید و غیرقابل اصلاح گوش و حلق و بینی
میزان کاهش شنوایی و امکان اصلاح یا استفاده مؤثر از وسایل کمکشنوایی نیز میتواند در ارزیابی پزشکی اهمیت داشته باشد.
۱۳- بیماریهای سرطانی و انکولوژی
در بیماریهای سرطانی نیز بسته به نوع سرطان، مرحله بیماری و عوارض ایجادشده، ممکن است ازکارافتادگی قابل توجهی ایجاد شود. از جمله:
سرطانهای متاستاتیک
لوسمیها
CML
بدخیمیهای دستگاه ادراری
سرطان بیضه
بدخیمیهای پروستات
سرطانهای سایر اندامها در مراحل پیشرفته
عوارض شدید ناشی از شیمیدرمانی، پرتودرمانی یا سایر درمانهای سرطان
در بیماریهای سرطانی، مرحله بیماری، انتشار سرطان، پاسخ به درمان و عوارض ناشی از بیماری و درمان در ارزیابی پزشکی اهمیت دارد.
آیا هر بیماری باعث ازکارافتادگی میشود؟
خیر. یکی از اشتباهات رایج این است که تصور شود داشتن یک بیماری مشخص، بهطور خودکار موجب ازکارافتادگی و دریافت مستمری میشود.
کمیسیون پزشکی تأمین اجتماعی میزان اختلال و ناتوانی ایجادشده در اثر بیماری را بررسی میکند. ممکن است دو نفر به یک بیماری مشابه مبتلا باشند، اما به دلیل تفاوت در شدت بیماری، عوارض، وضعیت جسمی و میزان محدودیت عملکردی، درصدهای متفاوتی برای آنها تعیین شود.
بنابراین برای بررسی امکان ازکارافتادگی، باید علاوه بر نام بیماری، شدت بیماری، مدارک پزشکی، سوابق درمان، نتایج آزمایشها و تصویربرداریها، عوارض بیماری و میزان محدودیت ایجادشده برای فرد نیز مورد توجه قرار گیرد.
جمعبندی
بیماریهای مغز و اعصاب، جراحی مغز و اعصاب، قلب و عروق، ارتوپدی، چشم، بیماریهای روماتولوژیک، خون، کلیه و دستگاه ادراری، بیماریهای عفونی، داخلی، روانپزشکی، گوش و حلق و بینی و سرطانها از جمله گروههایی هستند که ممکن است در کمیسیونهای پزشکی تأمین اجتماعی مورد بررسی قرار گیرند.
با این حال، فهرست بیماریها به معنای تأیید خودکار ازکارافتادگی نیست. آنچه در نهایت اهمیت دارد، میزان ناتوانی و اختلال عملکرد فرد و درصدی است که مطابق مقررات توسط کمیسیون پزشکی تعیین میشود.
در صورتی که مجموع شرایط پزشکی فرد به حد قانونی لازم برسد، ممکن است بتواند از مزایای مقرر برای ازکارافتادگی استفاده کند. بنابراین در پروندههای ازکارافتادگی، صرفاً عنوان بیماری مهم نیست؛ بلکه میزان عوارض و ناتوانی ناشی از بیماری اهمیت اصلی را دارد.
